KONDANSATÖRLER


Bir kondansatör basit olarak karşıya konmuş yüzey olarak büyük birbirlerine yakın mesafede iki plakadan ibarettir.Bu plakaları bir bataryanın + ve - uçlarına bağlarsak plakalar arasında bir alan doğacaktır.Plakalar birbirine yakın olduğu müddetçe alan çizgileri (Şekil.1) iki plaka arasında, fakat plakalar arasındaki mesafe büyütülünce alan çizgileri biraz daha dışarı taşıp boşluğa yayılacaktır. (Şekil.2)

Elektrotekniğin temel prensiplerine göre bir bataryanın (+) kutbunda az (-) kutbunda da çok elektronlar bulunmaktadır.
Bu farkı elektron yüklenmesi bataryanın plakalara bağlanmasıyla bataryada karşılıklı dengenin sağlanması için 1 nolu plakadan (+) kutbuna elektron mukabil de (-) kutbundan bir miktar elektron 2 nolu plakaya taşınacaktır.
Böylelikle bildiğimiz elektrik akımı doğmuş olacaktır.Bu akım tabidir ki bataryadaki kutuplarda elektron sayısı eşit oluncaya kadar akacaktır. İşte bu elektron taşıma olayına “Kondansatörün doldurulması” ismi verilir.
Bu kondansatörü bataryadan ayırırsak ve bir telle birbirine bağlarsak bu zaman çok elektron bu-lunan plakadan az elektron bulunan transportu başlar.Tabii iki plakanın elektron sayısı birbirine eşit oluncaya kadar böylece ilk bağlandığı duruma getirilmiş olur.

Acaba aynı deneyi bir alternatif akımla yaparsak ne göreceğiz?
Bir alternatif gerilim, belli bir zaman aralıklarıyla yönünü değiştirmekteydi. O halde elektronu az olan kutup, elektronu çok olan bir kutup haline, diğer taraftan elektronu çok olan kutup da elektronu az olan bir kutup haline durmadan şebeke frekansına bağlı olarak değişecektir.Bu duruma göre mantıken böyle bir şebekeye bağlı kondansatörün de bu kutup değişme olayına ayak uydurması lazım gelecektir.Yani devamlı olarak bir plakadan elektron emilecek, diğer plakaya elektron yolla-nacak, bir müddet sonra şebekenin frekansı ile bu defa aksi yönde elektron yollanacak ve diğerin-den elektron emilecektir.Böylelikle devamlı elektron akışı yönünü değiştirecektir.Yani; alternatif akım akacaktır.Biz burada iki mühim olaya şahit oluyoruz:

1) Doğru gerilimde akım belli bir zaman sonra artık akamaz durumda kalıyor.Çünkü; bir plaka-dan diğerine hiçbir elektron akışı olmuyor.

2) Alternatif gerilimde elektronlar bir plakadan diğerine ve bir miktar sonra da aksi yönde akıyorlar.O halde bu olayı başka bir deyimle şöyle izah edebiliriz. Bir kondansatör doğru gerilim için
sonsuz büyüklükte direnç gösteriyor, fakat alternatif gerilimde belli bir direnç değeri gösteriyor.
Burada bu direncin değerinin nelere bağlı olduğunu incelersek görürüz ki Ohm kanununa göre belli bir gerilimde akım ne kadar büyükse U =I.R bu devrede direncin değeri o kadar küçüktür.Aynı düşünce kondansatör için şu şekilde söylenebilir.

Bir kondansatörde karşılıklı plakalar ne kadar büyükse, o kadar büyük akım geçer.Zira plakaların büyük olması birinden diğerine taşınan elektronların çokluğuna tekabül edecektir.Belli bir zaman biriminde hareket eden bu elektronların çokluğu büyük bir akımın geçmesi demektir.Bu Ohm kanunundaki direncin küçüklüğüne tekabül eder.Fakat burada bir mühim noktayı unutmamak gerek. Zira tatbik edilen alternatif akımın frekansı ne kadar büyükse belli bir zaman biriminde girip gelen elektronların sıklığı çoğalacak, bu da akımın büyümesi demektir.

Yukarıdaki izahatlardan şu mühim neticeyi çıkarmak mümkündür.
Kondansatörün plakalarının yüzeyi daha doğrusu “kapasite” ve tatbik edilen frekans ne kadar büyükse bu kondansatörün alternatif akımdaki direnci o kadar küçüktür.Diğer bir sözle kondansatörün alternatif akımdaki direnci frekansla değişmektedir, denilir.Tabii bu arada kondansatörlerde sadece plakaların yüzeyinin büyüklüğü değil aralarındaki mesafe ve izolasyonun cinsi de rol oynamaktadır.Mesafe ne kadar yakınsa kapasite o kadar büyüktür.İzolasyon maddesinin tesiri sabit bir rakamla izah edilir “dielektrik sabitesi” bu sabitenin yüksekliği kondansatörün kapasitesinin büyüklüğüne tekabül eder.

Bir doğru akımla doldurulmuş kondansatörün içerisinde bir enerji birikintisi olacağı, bunu dol-durmak için de bir gerilim ve akım’a ihtiyaç olduğu muhakkaktır.Bu enerjinin boşaltılmasında da keza kondansatörün kapasitesi doldurulmada tatbik edilen gerilimin büyüklüğü mühimdir, zira doldurma gerilimi ne kadar büyükse akım da o kadar büyük olacaktır. Kondansatörlerin kapasitesi “farad” bunun milyonda birine “mikrofarad”, keza mikrofaradın milyonda birine de “pikofarad” denilir.


Web'de   Site'de
Copyrigth Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş.©