Armatürler harici ve dahili olmak üzere iki tipi vardır. Dahili tipleri bina içi aydınlatmalarda kullanılır. Harici tipleri bina dışı ve yol aydınlatmalarında kullanılır. Dış aydınlatma armatürleri ışığı alt yarı uzaya yayarlar. Buna rağmen ışık dağılım eğrisinin dar, orta dar, geniş ve orta geniş olmasına göre dört ayrı gruba ayrılabilir.


Harici Aydınlatma Armatürü


1-Işık dağılım eğrisi dar olan aydınlatma armatürü:
Yol, demiryolu güzergahı gibi yerlerin aydınlatmasında kullanılır. İçi aynalı veya emayedir. Bu armatürler kullanıldığı zaman lâmba yüksekliği büyük, lâmbalar arası açıklık küçük alınır. Yatay aydınlatma güçlü, düşey aydınlatma güçsüz, aydınlığın düzgünlüğü orta ve kamaşma yoktur.

2-Işık dağılım eğrisi orta, dar olan aydınlatma armatürü:
Bunlar yaygın tip emaye reflektörlü aydınlatma armatürleridir. Montaj yerleri, fabrika holleri v.b. yerlerde kullanılırlar.Lâmba yüksekliği orta, lâmbalar arası açıklık büyük, yatay aydınlatma iyi, düşey aydınlatma iyi ve aydınlatmanın düzgünlüğü iyidir.

3- Işık dağılım eğrisi geniş olan aydınlatma armatürü:
Kuşaklı Frensel merceklerinde olduğu gibi prizmalardan meydana gelen ve ışık dağılım eğrisi geniş olan aydınlatma aygıtı ışığı yanlara doğru yayar. Yol, meydan v.b. aydınlatmalarda çok kullanılır. Lâmba yüksekliği orta, lâmbalar arası açıklık büyük alınabilir. Yatay ve düşey aydınlatma iyi, düzgünlük faktörü iyidir. Kamaşma olabilir.

4-Işık dağılım eğrisi orta geniş olan aydınlatma armatürü:
Bunlar opal camdan yapılmış silindirik bir kısmı içerirler. Yol, fabrika, Pazar yeri v.b. yerlerin aydınlatmasında kullanılır. Lâmba yüksekliği küçük ve lambalar arası açıklık orta alınır. Yatay ve düşey aydınlatma iyi, düzgünlük faktörü iyi ve kamaşma yoktur.
Yukarıda sayılan aydınlatma armatürü hem akkor telli lâmbalar hem de civa buharlı lâmbalar ile kullanılır. Floresan lâmbalar, daha çok ışık dağılım eğrisi dar ve orta dar olan reflektörler ile veya geniş demetli ışık etkisi yapan serbest ışınlı armatürler kullanılır.

DIN 5044’e göre yol aydınlatmasında aydınlatma aygıtlarının yerleştirilmesi
Düz yollarda yerleştirme
1) Askı tipi aydınlatma armatürlerinin yol ortası boyunca b,r sıra halinde yerleştirilmesi:
Lâmba yüksekliği yol genişliğine eşit, fakat en az 6 m olmalıdır.

2) Askı tipi aydınlatma armatürlerinin yan yana iki sıra halinde yerleştirilmesi:
Eğer yol genişliği fazla ve lâmba yüksekliği yol genişliğine eşit alınamayacak ise bu durumda yan yana iki sıralı yerleştirme cihetine gidilir. Burada bir aygıtın yaya kaldırımından yatay doğrultudaki uzaklığı en az 2m olmalıdır.

3) Direk tipi aydınlatma armatürlerinin bir sıra halinde yerleştirilmesi:

4) Direk tipi aydınlatma armatürlerinin yan yana iki sıra halinde yerleştirilmesi:

5) Direk tipi aydınlatma armatürlerinin atlamalı olarak iki sıralı yerleştirilmesi:

Dönemeçlerde yerleştirme:
Dönemeçlerde lâmbalar arası açıklıklar düz yollardakinden daha kısa seçilir. Bir taraflı yerleştirmede armatürler dönemecin dış tarafına gelmelidir. Lâmbalar arası açıklık yolun eğrilik yarıçapına göre düz yollardaki açıklığın ¾ ilâ ½ si kadar olmalıdır.

Şekil 2 Aydınlatma armatürlerinin dönemeçlerde
Yerleştirilmesi
a) Bir sıralı direk tipi
b) Bir sıralı askı tipi aydınlatma armatürleri
c) İki sıralı veya askı tipi aydınlatma armatürleri

Yol ortası boyunca bir sıralı veya iki sıralı yerleştirmede de benzer düşünceler uygulanır.

Kavşaklarda yerleştirme:
Kavşaklar aydınlatmanın türü ile belirtilmelidir. Bunun için aydınlık düzeyi daha yüksek (kesişen yolların en yüksek aydınlık düzeyinin iki katı) yapılabilir; özel aydınlatma armatürü kullanılabilir.

Meydanlarda yerleştirme:
Meydanların aydınlık düzeyi en az aynı trafik yoğunluklu yolların aydınlık seviyesinde olmalıdır. Eğer meydanın yaya yolcusu çok ise aydınlık düzeyi % 50 artırılmalıdır. Meydanlarda armatürler o şekilde yerleştirilmelidir ki, yollara geçiş çabuk ve güvenli olsun.

Köprülerde yerleştirme:
Köprülerde çevre parıltısı olmadığından, kamaşma tehlikesi bakımından köprünün aydınlatılması,etrafı boş yolların aydınlatılmasına benzer. Yaya yolcusu fazla olan köprülerin yaya kaldırımlarının ayrıca aydınlatılması yararlıdır.

Tünellerde yerleştirme:
Tüneller, en az geliş gidiş yolları düzeyinde aydınlatılmalıdır. Bunlarda genellikle doğal aydınlatma yetersiz olduğundan gündüzleri de aydınlatılmaları gerekir. Kuşkusuz gündüz aydınlatmada aydınlık düzeyi gece aydınlatılması yanında çok yüksek olmalıdır. Uzun tünellerde giriş ve çıkış bölgeleri o kadar kuvvetli aydınlatılmalıdır ki yüksek seviyeli doğal aydınlatmadan düşük seviyeli yapay aydınlatmaya yavaş yavaş geçilsin. Ayrıca küçük parıltılı lambalar veya aydınlatma armatürleri eklenmesi trafik akışını kolaylaştırır.

Demiryolu geçitlerinde yerleştirme:
Bir yol boyunca uzanan demiryolu geçitleri, tehlikeli yerlerde özel olarak aydınlatılmalıdır. Bunun için aydınlık düzeyinin yükseltilmesi, özel aydınlatma armatürleri ve özel ışık renkleri seçilmesi uygundur.
Yol aydınlatmasında aydınlık seviyesi trafik yoğunluğuna uydurulmalıdır. Örneğin trafik yoğunluğunun yüksek olduğu sıralarda tam aydınlatma, zayıf olduğu sıralarda zayıf aydınlatma uygulanması uygun olur. Yol aydınlatmasında aydınlık düzeyi yol zemininde veya en çok yoldan 20 cm yukarıdaki zeminde ölçülür.